لاستیک بعد از سوخت، معمولاً بزرگ‌ترین هزینه جاری یک دامپتراک معدنی است. با این حال بسیاری از خریداران فقط «سایز» را از فروشنده می‌پرسند و به عددهایی مثل TKPH، رده بار و نوع آج توجه نمی‌کنند. در این راهنما یاد می‌گیرید سایز لاستیک دامپتراک را چطور بخوانید، هر کلاس دامپتراک معمولاً چه سایزی دارد، وزن این لاستیک‌ها چقدر است و چه عواملی باعث ترکیدن لاستیک دامپتراک می‌شود.
کد سایز لاستیک دامپتراک را چطور بخوانیم؟
روی دیواره لاستیکهای معدنی دو نوع کدگذاری رایج است:
۱. کدگذاری عرضی؛ مثل 24.00R35
- 24.00: عرض مقطع لاستیک بر حسب اینچ (حدود ۶۱ سانتی‌متر)؛
- R: ساختار رادیال (اگر به‌جای آن خط تیره باشد، ساختار بایاس یا لایه‌ای است)؛
- 35: قطر رینگ بر حسب اینچ.
۲. کدگذاری با نسبت ابعاد؛ مثل 59/80R63
عدد اول عرض مقطع بر حسب اینچ است، عدد دوم نسبت ارتفاع دیواره به عرض (۸۰٪) و عدد آخر قطر رینگ. این کدگذاری بیشتر در لاستیکهای فوق‌سنگین دیده می‌شود.
سایر علامت‌های مهم روی لاستیک
- ستاره‌ها (★، ★★): رده بار لاستیک رادیال؛ ستاره بیشتر یعنی تحمل بار بیشتر در فشار باد بالاتر.
- کد آج (مثل E-3 یا E-4): E-3 آج معمولی سنگ و E-4 آج عمیق مخصوص سنگ و شرایط بریدگی شدید است.
- TKPH: ظرفیت حرارتی لاستیک؛ مهم‌ترین عدد برای معادن با مسیر طولانی که در ادامه توضیح می‌دهیم.
سایز لاستیک دامپتراک بر اساس کلاس ظرفیت
جدول زیر سایزهای رایج بازار را نشان میدهد. سایز دقیق هر مدل را باید از جدول مشخصات فنی سازنده گرفت:
| کلاس دامپتراک | سایز رایج لاستیک | وزن تقریبی هر حلقه |
|---|---|---|
| ۳۵ تا ۴۵ تن | 18.00R33 | حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم |
| ۵۵ تا ۶۵ تن | 21.00R35 و 24.00R35 | حدود ۹۰۰ تا ۱۳۰۰ کیلوگرم |
| ۹۰ تا ۱۰۰ تن | 27.00R49 | حدود ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلوگرم |
| ۱۴۰ تا ۱۸۰ تن | 33.00R51 و 37.00R57 | حدود ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ کیلوگرم |
| ۲۲۰ تا ۲۴۰ تن | 40.00R57 | حدود ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ کیلوگرم |
| ۳۶۰ تن به بالا | 59/80R63 | بیش از ۵ تن |
همان‌طور که می‌بینید، وزن لاستیک دامپتراک در کلاس‌های بزرگ از وزن یک خودروی سواری هم بیشتر است. به همین دلیل تعویض لاستیک فقط با دستگاه مخصوص (Tire Handler) و تیم آموزش‌دیده انجام می‌شود.
TKPH چیست و چرا از سایز مهم‌تر است؟
لاستیک زیر بار و سرعت گرم می‌شود. اگر گرما از حد تحمل لاستیک بالاتر برود، لایههای داخلی از هم جدا می‌شوند؛ حتی اگر آج سالم به نظر برسد. TKPH (تن × کیلومتر بر ساعت) سقف این تحمل حرارتی را نشان میدهد.
برای محاسبه TKPH کاری در معدن خودتان:
- میانگین بار روی هر لاستیک را حساب کنید: (وزن خالی + وزن پر) ÷ ۲، ضرب در سهم آن محور، تقسیم بر تعداد لاستیکهای همان محور؛
- میانگین سرعت شیفت را حساب کنید: مجموع مسافت طی‌شده در شیفت ÷ کل ساعات شیفت؛
- این دو عدد را در هم ضرب کنید و با یک ضریب اصلاح طول مسیر (معمولاً از جدول سازنده لاستیک) تعدیل کنید.
اگر TKPH کاری از TKPH اسمی لاستیک بیشتر شد، یا لاستیک با آمیزه مقاوم‌تر به حرارت لازم است، یا باید سرعت و برنامه سیکل را تغییر داد.
ترکیدن لاستیک دامپتراک؛ علت‌ها و پیشگیری
ترکیدن لاستیک دامپتراک یکی از خطرناک‌ترین حوادث معدن است. انرژی آزادشده از یک لاستیک بزرگ می‌تواند قطعات رینگ را ده‌ها متر پرتاب کند. مهم‌ترین علت‌ها:
- فشار باد نادرست: کم‌بادی باعث خمش بیش از حد دیواره و داغ شدن لاستیک می‌شود؛
- عبور از TKPH مجاز: مسیرهای طولانی با سرعت بالا؛
- بار اضافه و توزیع نامتقارن بار در اتاق؛
- بریدگی و ضربه ناشی از سنگ‌های تیز در مسیر و محل بارگیری؛
- گرمای ترمز و موتور و در موارد نادر، برخورد با کابل برق یا صاعقه.
برای پیشگیری، این کارها را در برنامه روزانه قرار دهید:
- کنترل فشار باد در حالت سرد و در شروع هر شیفت؛
- استفاده از نیتروژن به‌جای هوا برای باد کردن، که اکسیداسیون داخلی و خطر احتراق را کم میکند؛
- تمیز نگه داشتن مسیر و محل بارگیری از سنگ‌های تیز با گریدر و لودر؛
- هرگز نزدیک شدن به لاستیکِ داغ یا آسیب‌دیده از روبه‌رو یا از کنار دیواره؛ نزدیک شدن فقط از سمت آج؛
- در صورت آتش‌سوزی یا گرم شدن غیرعادی، تخلیه محدوده به شعاع ایمن چند صد متری و منتظر ماندن تا سرد شدن کامل (معمولاً دست‌کم ۲۴ ساعت).
برای نکات نگهداری روزانه، مقاله ۱۰ نکته طلایی در نگهداری لاستیک دامپتراک را هم ببینید.
قیمت لاستیک دامپتراک به چه چیزی بستگی دارد؟
قیمت لاستیک دامپتراک، چه ۶۰ تنی و چه ۱۰۰ تنی، در بازار ایران به نرخ ارز و شرایط واردات وابسته است و سریع تغییر میکند. به همین دلیل به‌جای عدد، این عوامل را مقایسه کنید:
- سایز و رده بار (★)؛
- نوع آج (E-3 یا E-4) و آمیزه (مقاوم به بریدگی یا مقاوم به حرارت)؛
- برند و کشور سازنده و وجود گارانتی؛
- تاریخ تولید؛ لاستیکی که سال‌ها در انبار مانده، حتی نو، بخشی از عمرش را از دست داده است.
شاخص درست برای مقایسه، هزینه لاستیک به ازای هر ساعت کارکرد است، نه قیمت خرید. لاستیک گران‌تری که ۳۰٪ بیشتر عمر کند، اغلب ارزان‌تر تمام می‌شود. انواع آج و ساختار را در مقاله انواع لاستیک دامپتراک مقایسه کرده‌ایم.
سؤالات متداول
لاستیک دامپتراک ۶۰ تنی چه سایزی است؟
بیشتر دامپتراکهای کلاس ۵۵ تا ۶۵ تن از لاستیکهای 21.00R35 یا 24.00R35 استفاده میکنند. سایز دقیق را از جدول مشخصات مدل بگیرید.
وزن لاستیک دامپتراک ۱۰۰ تنی چقدر است؟
لاستیک 27.00R49 که در کلاس ۹۰ تا ۱۰۰ تن رایج است، بسته به برند و آج حدود ۱٫۸ تا ۲٫۲ تن وزن دارد.
عمر لاستیک دامپتراک چند ساعت است؟
عمر لاستیک دامپتراک بسته به مسیر، بار و نگهداری معمولاً بین ۳۰۰۰ تا ۸۰۰۰ ساعت است. در مسیرهای سنگلاخی و بدون نگهداری، این عدد می‌تواند به کمتر از نصف برسد.
چرا لاستیک دامپتراک را با نیتروژن باد میکنند؟
نیتروژن خشک است و اکسیژن ندارد؛ در نتیجه فشار پایدارتری میدهد، لایههای داخلی را کمتر اکسید میکند و خطر احتراق داخلی هنگام داغ شدن را کم میکند.
جمع‌بندی
برای انتخاب لاستیک دامپتراک، سایز فقط نقطه شروع است. رده بار، نوع آج و به‌ویژه TKPH را با شرایط مسیر معدن خود تطبیق دهید و فشار باد را روزانه کنترل کنید. کارشناسان گروه سورین می‌توانند در انتخاب لاستیک مناسب دامپتراک SMG95 بر اساس مسیر معدن شما راهنمایی کنند.
